چای ایرانی

مطالب آموزشی و ترویجی درباره چای در ایران و جهان

پیشینه مدیریت چای کشور (از آغاز تا سال 1377)
نویسنده : سید محسن سنجری - ساعت ٩:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٢/۳
 

در سال 1309 هنوز اولین کارخانه چای سازی ایران (موسوم به کارخانه کشاورزی یا در پس از انقلاب دولتی فجر) شروع به کار نکرده بود. لذا برای تشویق چایکاران، بنگاه خرید برگ سبز چای در تنکابن (که محصول املاک اختصاصی را خریداری می­کرد) تشکیل شد. بنگاه خرید چای برای کشاورزان بازار مطمئنی پدید آورد. قبل از سال 1337 شمسی، دولت با نام شرکت چای وزارت دارایی و شرکت چای سازمان برنامه، نوعی مباشرت در کار چای داشت که نحوه کار و مباشرت­شان با روال امروز تفاوت­هایی داشت.

خرید برگ سبز چای ضوابط خاصی نداشت و بیشتر به چایکاران در مورد خرید برگ سبز اجحاف می­شد. در هنگام تراکم برگ سبز، قیمت آن به شدت کاهش می ­یافت. به این ترتیب چایکاری که با زحمت و تلاش فراوان مقدار بیشتری محصول عرضه می­داشت؛ بیشتر متضرر می ­شد. این بود که چایکاران همه ساله هنگام برداشت محصول با تشویش و ناامیدی روبه ­رو بودند. تجار بازار هم از واردات چای خارجی سود فراوانی کسب می ­کردند و زیاد مراوده ­ای با چای ایرانی نداشتند و بلکه آن را در قیاس با چای دیگر کشورها فاقد کیفیت لازم بر می ­شمردند. این مسایل دامنه بیشتری پیدا کرد تا این که در سال 1337 به خاطر بر طرف کردن مشکلاتی که در راه توسعه اقتصادی کشت و صنعت چای به وجود آمد و برای حمایت از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان، سازمانی با نام سازمان چای کشور زیر نظر وزارت گمرکات و انحصارات آن روز ایجاد شد تا امور مربوط به کشت و صنعت چای را تحت نظر داشته باشد.

وظایف و مسئولیت­ های این سازمان با توجه به اهداف تاسیس ان خطیر و مهم بود و در شروع فعالیت ­های خود اقداماتی برای توسعه سطح زیر کشت و احداث کارخانه­های چای­ سازی و حمایت از تولیدکنندگان چای و اعتبار بخشیدن به چای داخله انجام داد ولی متاسفانه به علت تغییرات متوالی در سیستم مدیریت و انتقال آن از یک وزارتخانه به وزارتخانه دیگر سبب گردید این سازمان نتواند به مسئولیت­ های اساسی خود بپردازد و اقدامات اساسی و پایه­ ای فراگیر را برای بهبود وضعیت چای انجام دهد.

سازمان چای که در بدو تشکیل جزء وزارت گمرکات و انحصارات وقت بود در سال 1340 با انحلال این وزارتخانه به وزارت دارایی و در سال 1346 به وزارت جدید التاسیس کشاورزی و تولیدات مصرفی و سپس در سال 1347 با انحلال این وزارت به عنوان شرکت سهامی چای ایران به وزارت تعاون و امور روستاها انتقال یافت. در تیرماه 1353 با ادغام سه سازمان غله، قند و شکر و چای کشور در همدیگر با نام سازمان غله، قند و شکر و چای به وزارت بازرگانی منتقل شد ولی مجددا در مهر ماه سال 1358 سه سازمان مذکور از یکدیگر تفکیک شدند و هر یک به عنوان یک سازمان مستقل زیر نظر وزارت بازرگانی فعالیت داشتند.

سازمان چای کشور دارای شخصیت حقوقی و استقال مالی بود و به صورت شرکت سهامی مشمول مقررات استخدامی شرکت­ های دولتی و طبق مقررات و اصول بازرگانی اداره می­ شد.

تشکیلات تفصیلی سازمان چای کشور در اجرای ضوابط تشکیل موضوع تبصره 33 قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اردیبهشت 1376 به تایید سازمان امور اداری و استخدامی (وقت) رسید که شامل 607 پست مصوب سازمانی بود. واحدهای ستادی سازمان چای عبارت بودند از:

1-هیات مدیره متشکل از سه نفر، یک نفر به عنوان رئیس هیئت مدیره، و مدیر عامل و دو نفر به عنوان اعضای هیئت مدیره.

2-معاونت فنی

3-معاونت بازرگانی و پشتیبانی

4-اداره کل تمرکز و فراوری چای

5-اداره کل چای شمال

6-اداره کل خدمات پژوهشی چای

سازمان چای کشور به منظور تهیه و تدارک واردات، صادرات و ذخیره سازی، توزیع و تنظیم بازار چای کشور و فعالیت ­های کشاورزی، صنعتی، بازرگانی، پژوهشی و خدماتی مربوط به آن، برنامه ­ریزی برای نیل به خودکفایی و اجرای برنامه ­های مصوب برای کمک و حمایت از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان تاسیس شد و اهم وظایف آن چنین بود:

-نظارت کامل بر فعالیت­ های کشاورزی اشخاص حقیقی و حقوقی در زمینه کشت،      داشت و برداشت چای به منظور کنترل و بالا بردن کیفیت و بهبود و افزایش کیفیت چای تولیدی کشور.

-خرید برگ سبز از چایکاران و تبدیل آن به چای خشک

-تدارک و تامین کمبودهای  چای مصرفی مورد نیاز کشور

-تبدیل، آماده سازی، بسته بندی و ذخیره سازی چای

-توزیع و فروش در داخل یا صدور آن به خارج کشور

-کمک به کشاورزان چایکار و کارخان ه­های چای سازی از طریق تنظیم و اجرای برنامه ­های ارشادی، آموزش و ترویجی، بهسازی و بازسازی و هم چنین کمک­های فنی و مالی از طریق پرداخت مساعده نقدی و جنسی و وام­ های بی بهره یا با کارمزد مناسب

-نظارت بر فعالیت­های صنعتی مربوط به صنعت چای کشور

-انجام مطالعات و بررسی­های لازم در زمینه­های مختلف کشت و صنعت چای به منظور افزایش کمی و کیفی چای کشور