چای ایرانی

مطالب آموزشی و ترویجی درباره چای در ایران و جهان

تولید چای در ویتنام
نویسنده : سید محسن سنجری - ساعت ۱۱:٢٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٤/۱٧
 

  چای در حالت وحشی یک درختچه است. در ابتدا آن را  Thea Sinensis می‌نامیدند که اکنون به Camellia Sinensis تغییر یافته است. طبق نظر یکی از متخصصان، چای را می‌توان را به چهار نوع زیر طبقه‌بندی کرد:

  • چای چینی با برگ بزرگ (Camellia Sinensis Var. macrophylla)
  • چای چینی با برگ کوچک (Camellia Sinensis Var. bohea)
  • چای شان (Camellia Sinensis Var. shan)
  • چای هندی (Camellia Sinensis Var. assamica)

  طبق نظر  یکی از کارشناسان هندی چای به نام مورالیدارا1 (1991) بوته چای از ناحیه مثلثی شکل ناگا، منی پیورای و لوشای در طول مرز بین آسام و میانمار که تا چین امتداد می‌یابد و از سمت جنوب شرق به مناطق نسبتا مرتفع میانمار تا تایلند و ویتنام می‌رسد؛ نشات گرفته است.

  در سال 1976 محققی با بررسی گیاهان وحشی چای در برخی مناطق ویتنام و بر مبنای ارزیابی بیوشیمیایی نتیجه گرفت که آن چای از ویتنام نشات گرفته است.

  به طور خلاصه چای در اصل در مناطق جنگلی کوهستانی و پس از آن به تدریج به سمت مناطق پست‌تر رشد می‌کند که نظام‌های اکولوژیکی آن با موطن اصلی‌اش فرق می‌کند و سبب تغییراتی در رشد و شیوع آفات و بیماری‌ها می‌گردد.

 چای اولین بار در چین جهت مصارف دارویی استفاده شد و بعدها یک نوشیدنی عامه پسند گردید. اکنون چای در جهان همه گیر شده است.

اروپا و آمریکا چای زیادی تولید نمی‌کنند اما تقاضای چای در آنها زیاد است. کشورهای جزیره انگلستان از مصرف کنندگان مهم چای در جهان هستند به طوری که سرانه مصرف چای در آنها 4/4 کیلوگرم در سال است. سرانه مصرف چای در جهان 75/0 کیلوگرم است. اما تفاوت رقم بین کشورهای جهان بسیار زیاد است. متوسط مصرف در آمریکا 35/0 کیلوگرم در سال، در استرالیا 7/2 کیلوگرم، در ایران 4/1 کیلوگرم، در سری لانکا 45/1، در هند 52/0 کیلوگرم، در چین 3/0 کیلوگرم، در ژاپن 94/0 کیلوگرم و در ترکیه 14/2 کیلوگرم در سال است.

  در حال حاضر چای در 30 کشور کشت می‌شود. اما تنها 12 کشور در بین آنها در تولید چای مهم‌تر از بقیه هستند. این کشورها ( به ترتیب الفبای انگلیسی ) عبارتند از بنگلادش، چین، هند، اندونزی، ژاپن، سری لانکا، ترکیه، روسیه،  کنیا، مالاوی، اوگاندا و آرژانتین.

  طبق نظر یکی از کارشناسان به نام چنگ زونگ مائو2 (1995) تولید چای در سال 1994، 487/2 میلیون کیلوگرم بود که سهم آسیا از آن 2/83 درصد و آفریقا 4/14 درصد بود. سه تولید کننده اصلی چای (هند، چین و کنیا) حدود 4/71 درصد از کل تولید چای جهان را در اختیار دارند. از سال 1980 تا 1994، تولید چای در جهان سالانه 55/2 درصد افزایش یافت. کل مساحت کشت چای در 15 سال اخیر 34/2 میلیون هکتار بوده است که سهم آسیا از آن 7/86 درصد و آفریقا تنها 64/8 درصد می‌باشد.

  قصه چای در ویتنام بسیار طولانی است. مردم هم در نواحی شهری و هم روستایی آن را مصرف می‌کنند. بخش شمالی ویتنام منطقه‌ای است که چای در آن جا نشات گرفته است. در این منطقه هنوز بسیاری جاها وجود دارد که چای به صورت وحشی می‌روید که مردم آن را می‌چینند و مصرف می‌کنند. نوع این بوته چای، شان است. مناطق اصلی کشت چای در ویتنام محدود به همین منطقه است که از دهه 1930 گسترش یافته است.

  پس از اشغال اندونزی (1882) فرانسوی‌ها توجه زیادی به کشت چای کردند. در سال 1885، فرانسوی‌ها نخستین بررسی را در مورد گیاه چای در ویتنام انجام دادند و در این دوره (1891-1850) بررسی‌های دیگری نیز مخصوصا در امتداد رودخانه‌های مکونگ3 و دا4 انجام دادند.

  نخستین باغ چای در سال 1890 احداث شد. برای غلبه بر معضلات ابتدایی کشت چای، چندین ایستگاه پرورش چای احداث شد که اولین آنها در 1918 در فیوتو5 بود. ایستگاه های دیگر در سال 1927 در پلی‌کیو6 و 1931 در بائو لاک7 احداث شدند. پس از سال های 1925 تا 1930، فرانسویان سرمایه‌گذاری زیادی جهت احداث باغ‌های چای در این منطقه انجام دادند. اما منطقه شمالی همچنان بزرگ‌ترین منطقه کشت چای باقی ماند.

مطابق نظر یکی از محققان، تاریخ کشت چای در ویتنام را به سه بخش می‌توان تقسیم کرد:

  • دوره 1890 تا 1945 : نخستین باغ‌های چای احداث شد. 60 هکتار در تینه کونگ8، فیوتو،250 هکتار در داک فو، کوانگ نام. تا سال 1938، کل مساحت چای ویتنام 13405 هکتار بود که عملکرد آن 6100 تن چای خشک بود. از سال 1939 عملکرد به 10900 تن رسید و کشور ویتنام به ششمین تولید کننده چای در جهان پس از هند، چین، سری لانکا، اندونزی و ژاپن تبدیل شد.
  • دوره 1945 تا 1954 : به دلیل وقوع جنگ بیشتر مناطق کشت چای به حال خود رها شد. تولید نزول کرد و در سال 1946 به 300 رسید.
  • دوره 1954 تاکنون : این دوره شاهد رشد سریع صادرات چای و مصرف داخلی آن بود. در سال 1958 کل مساحت زیر کشت چای ویتنام به 30 هزار هکتار رسید و در سال 1977 به 44330 هکتار افزایش یافت که عملکرد آن 17896 تن چای خشک بود. در سال 1985 سطح زیر کشت به 52047 هکتار و تولید به 25391 تن چای خشک رسید.

  در حال حاضر، چای در 30 استان کشت می‌شود. بزرگ‌ترین منطقه کشت چای در شمال است که 14 استان کوهستانی و نیمه مرتفع دارای 42273 هکتار یا حدود 5/63 درصد از کل اراضی چای ویتنام هستند. ارتفاعات مرکزی ویتنام دارای 15596 هکتار(4/23)، استان های همجوار با دلتای رودخانه سرخ 2818 هکتار(2/4 درصد) و استان های مرکزی در شمال دارای 4208 هکتار(3/6درصد) و استان های ساحلی مرکزی 1675 هکتار(5/2درصد) می باشند.

تولید چای هم از نظر مساحت و هم عملکرد افزایش یافته است. انتظار می‌رود که در سال 2001، کل مساحت چای آن به 75000  هکتار و متوسط عملکرد به 5/4 تن برگ سبز در هکتار و در سال 2010 به 90000 هکتار و عملکرد 5/6 تن برگ سبز در هکتار برسد.

توضیحات:

1-Muraleedhara

2- Cheng Zongmao

3-Mekong

4- Da

5- Phu Tho

6- Pleiku

7- Bao Loc

8-Tinh Cuong